info@bilimmerkezi.com.tr
Plastik bant, metal kürenin içinde bulunan bir fırçaya hızla sürtünerek metal küreyi pozitif yükle şarj eder. Yüksek gerilim yaratan bir alettir. Evde Van de Graaff Üreteci Yapmak?

Nasıl yani? Şu bilim gösterilierinde gördüğümüz havalı şey, tepesinden kıvılcımlar saçan büyüleyici şey: Evet Van de Graaff Üreteci! Pahalı bir şey mi? Ne yazık ki pahalı sayılır. Ama bunu evde daha ucuza yapabilir misiniz? Evet yapabilirsiniz! Hem de çok ucuza.

Ama önce Van De Graaff Üreteci nedir ondan bahsedelim. Fizikçi Robert Jemison Van de Graaff tarafından 1929 yılında icat edilmiştir. Hareketli bir ipek kumaş yada lastik bant aracılığı ile içi boş metal bir kürede yüksek gerilim biriktirmeyi sağlayan bir elektrostatik bir üreteçtir.

Üreteç, röntgen cihazları, sterilizasyon araçları gibi gündelik yaşam için hayati önem taşıyan cihazlarda kullanıldığı gibi parçacık hızlandırıcılarda dahi kullanılmaktadır. Tabi biz atomu parçalamayacağız fakat küçük deneyler için kullanabiliriz.

Nasıl Çalışır?

Saçınıza sürdüğünüz plastik bir kalemin statik elektrikle yüklenmesi gibi çalışır. Bir farkla elinizle yaptığınızdan çok daha hızlı bir biçimde ipek ya da plastik bantın sürtülmesi söz konusudur. Plastik bant, metal kürenin içinde bulunan bir fırçaya hızla sürtünerek metal küreyi pozitif yükle şarj eder. Düzeneğe bağlı diğer uç negatif yüklü olduğu için aradaki potansiyel fark “kıvılcımları” daha doğrusu statik atlamaları oluşturur. Açığa çıkan değeri;

Volt=Toplam yük/Kürenin yükü

Biçiminde formülize edebiliriz.

Nasıl yapılır?

Uyarı:1

Güvenlik, güvenlik, güvenlik…

Burada yazılan aşamaları, Fen bilimleri öğretmeninizle ya da bir ebeveyninizle yapmanız gerekmektedir. Uygulama aşamaları esnasında, pense, yan keski, makas gibi tehlikeli olabilecek yaralanmaya yol açabilecek bazı araçlar kullanmanız gerekebilir. Bunlar için mutlaka bir yetişkinin yardımını almanız gerekmektedir.

Uyarı:2

Yüksek gerilim üreten bir alet olduğu için, kalp pili, insülin pompası taşıyan hastalar, yaşlılar ve aritmi, kalp çarpıntısı, kalp ritim bozuklukları olanlar kesinlikle uzak durmalı. Bu tür rahatsızlıkları olanlar için kesinlikle “TEHLİKELİDİR!!!”

Uyarı3:

Oluşan statik yük dolayısıyla, her türlü elektronik cihaz için tehlikelidir. Elektronik cihazların arızalanmasına, hatta bir daha çalışamaz hale gelmesine neden olabilir. Üreteç çalışırken ve çalışması bittikten sonra elektronik cihazlarınızı uzak tutun!

Bu uyarı ve önemleri dikkate almadan yapılan her deney “TEHLİKELİ” Sonuçlar doğurabilir!!!

Deney uygulama aşamaları bir yetişkin ile birlikte yapılmalıdır!!!

Koruyucu gözlüklerimizi taktıktan, koruyucu eldivenlerimizi giydikten sonra çalışmaya başlayabiliriz!

Malzemelerimiz: v
1 adet pil( 3 voltluk, el fenerlerine koyduğumuz büyük piller de kullanılabilir),

1 adet elektrik motoru( pilli oyuncak arabalarda bulunan motorlardan)

1 adet 30 cm uzunluğunda tel( kullanmadığınız mp3 oynatıcı kulaklığı kabloları yeterlidir)

2 adet 3mm çapında 7 cm’lik boru( mürekkebi bitmiş tükenmez kalem içi yeterlidir)

1 adet kağıt atacı,

1 Adet geniş paket lastiği,

1 adet8 cm çapında plastik top ( yoksa 65-75 watt’lık ampul, küremiz için)

1 adet 20 cm boyunda 4 cm çapında plastik boru( bitmiş Kağıt havlu rulosu ya da bitmiş streç film rulosu’da yeterli olur)

1 adet 12cm eninde 20 cm boyunda tahta parçası( kartondan üst üste 4-5 kat yapıştırılarak yapılabilir)

Biraz yapıştırıcı ve bant

Son olarak küremizi oluşturacak kadar alimin yum folyo.

1. Adım:

Plastik boru (ya da Kağıt havlu rulosu)yu içine gergin bir biçimde yerleştirecek biçimde, 3mm’lik plastik boruları( tükenmez kalem boruları) yerleştireceğimiz delikleri açıyoruz.

Plastik boru (ya da Kağıt havlu rulosu) yerleşecek kadar deliği tahta parçasına açmamız gerekmekte. Bunu yapamazsak, 2. Ve 3. Adımları tamamladıktan sonra yapıştırıcı ve bant yardımıyla tahta parçasına sabitliyoruz.

2. Adım:

3mm’lik plastik boruları deliklerden gerçiriyoruz. Bunu yaparken geniş paket lastiğini de geçirmeyi unutmuyoruz. 3mm’lik plastik boruların üstte olanına, paket lastiği rahat hareket edebilsin diye plastik kalemlerin dışından bir parça koyabiliriz.

3. Adım: Elektrik motorunun ucunu borumuzun altta kalan 3mm’lik plastik borunun ucuna sabitlememiz gerek. Yapıştırıcı ve bant kullanabiliriz. Oyun hamuru da kullanılabilir. Biz oyun hamurunu tercih ettik.

4.Adım:

Elektrik motorunu bağladığımız yere kablomuzun ucunu bir fırça gibi dokundurup bant ile sabitleyeceğiz. Kablomuzun bu kısmı en az 20 cm uzunluğunda olmalı. Bu Kürenin yükünü nötürleyecek kısım olduğu için uzun olması önemli. Aynı şekilde kalan kablonun ucunu üstteki paket lastiğine dokundurup bant ile sabitleyeceğiz.

5. Adım:

Plastik topumuzun üstünü alüminyum folyo ile kaplayıp, alüminyum bir küre elde edeceğiz.
6.Adım:
Düzeneğe küremizi monte edip, düzeneğin üstüne yerleştirdiğimiz kablonun ucunu küremize bantlıyoruz. Son olarak elektrik motorumuzu pilimize bağlıyoruz.

Ve kendi Van de Graaff üretecimizi yaptık. Elektrik motorunu çalıştırıp, 10-15 saniye bekliyoruz. Sonra Elektrik motorunu kapatıyoruz. Elektrik motorunu pilden ayırıyoruz. Artık yüksek gerilimle yüklü bir küremiz var. Direkt dokunursanız elektrik şoku parmaklarınıza sıçrar. Canınızı yakabilir. Ama altta olan uzun kablo ile yükü nötürleyebilir, küçük kıvılcımları gözleyebilirsiniz. Ya da kürenize kağıt peçetelerden den püsküler yaparak kürenin yükü ile kağıtların hareketlenmesini gözlemleyebilirsiniz.

Evet Kendi Van de Graaff üretecinizi yapın deneyinizi videolayın ya da fotoğraf çekin. bizimle , facebook.com/bilimmerkezidernegi facebook adresi paylaşın. Genç bilim adamları albümüne deneylerinizi paylaşalım.

İsmail SEYRİK
28 Ağustos 2018 166 0

Yorumlar

İlk Yorumu Sen Gönder
Yorum Gönder ..

Muratpaşa Mah. Sinema Sok. No: 89 Bayrampaşa/İSTANBUL
info@bilimmerkezi.com.tr
0 538 029 29 79
Sosyal Medya
Tüm Hakları Bilim Merkezi Derneği’ne Aittir.