info@bilimmerkezi.com.tr
GÖÇMEN KUŞLAR

Biliyor muydunuz göçmen kuşlar uçuş rotalarından 1000 kilometre uzağa götürülseler bile tekrar kendi rotalarına geri dönebiliyor ? Peki ama nasıl ?

Bilim adamları, çok uzun süredir kuşların yönlerini nasıl bulduğu ve göç ettikten sonra eski yerlerine nasıl geri döndüğünü araştırıyor. Önceleri, kuşların coğrafi işaret ve yer şekillerine göre yön tayini yaptığı sanılmaktaydı.

Fakat yapılan deneysel araştırmalar bunun pek te böyle olmadığını gösteriyor ve yönlerini bulabilmelerinin sebeplerini üç ana başlıkta topluyor.

1. Güneşe Göre Hareket

2. Biyolojik pusula

3. Koku Alma Koordinat Şebekesi

Güneşe Göre Hareket

Alman kuş bilgini Gustav Kramer yapmış olduğu gözlem ve deneyleriyle kuşların yönlerini güneşe göre kestirdiklerini ilk bulanlardandır. Ekim aylarında yakaladığı Avrupa sığırcıklarını altı şeffaf olan yuvarlak boş kafeslere koydu. Kafesin şeffaf kısmında davranışlarını gözledi. Bunların kafeslerinde rahat durmadıklarını, durunca bile kafesin bir köşesinde güney istikametine devamlı döndüklerini gördü. Güney bu kuşların normal göç istikametiydi. Kafes döndürülünce kuşlar da buna uyarak tekrar dönüyorlardı. İlkbahar aylarında kuşlarda yine göç huzursuzluğu başlıyordu. Bu sefer de tam aksi istikamete, yani kuzeye dönüyorlardı. Güneş ışığından başka bir şey görmeyen sığırcıklar, hep doğru istikamete dönüyorlardı. Kramer kafese gelen güneş ışığının istikametini değiştirmeye karar verdi. Döner aynalar kullanarak ışığın kafese giriş istikametini 90 derece değiştirdi. Kuşlar da buna bağlı olarak yönlerini 90 derece değiştirdiler. Demek ki, güneşe göre, yönlerini ayarlıyorlardı.

Kuşların çoğu gündüz güneşe göre hareket ederler. Ancak birçok kuş da gece göç eder. Yapılan araştırmalar kuşların gündüz güneşe, geceleyin ise ay ve yıldızlara göre uçuş istikametlerini bulabildiklerini ispat etti.

Biyolojik Pusula

Amerikalı araştırıcılardan Walcott ilk olarak bazı deneyler yaptılar ve güvercinlere küçük mıknatıslar takınca kuşların yönlerini tamamen şaşırdığını gördüler. Araştırmalar neticesinde göçmen kuşların boyun kısımlarında ferromanyetik taneciklerin bulunduğu ve arzın manyetik alanına göre hassasiyet gösterdikleri keşfedildi. Şimdiye kadar tetkik edilebilen göçmen kuşların kafa yapısında bulunan taneciklerin demir açısından zengin bir mineral olan manyetit (Fe3O4) olduğu anlaşıldı.

Kuşlar bu tabii pusulalarından göç esnasında azami derecede istifade ederler. Dünyanın manyetik alanının kuvvet çizgilerine göre kendi durumlarını tespit ederek doğru yönü bulurlar.

Koku Alma Koordinat Şebekesi

Posta güvercinleri doğru rota bulmaya yarayan bir koku alma organına sahiptirler; koku alma organlarını yuvalarına dönüşte kullanmakta ve atmosferde her tarafa dağılmış zerreler halindeki maddecikler, güvercinlerin koku alma koordinat şebekesinin muhtemelen temelini teşkil etmektedir. Max Planck Enstitüsünün Seewiesen'deki davranış psikolojisi bilginleri bunu böyle tahmin etmektedir.

Koku alma duyusu asgari 700 km'ye kadar olan mesafelerde yön bulma için vazgeçilmez bir vasıtadır ve onlar için bu duyu harita işlevi görmektedir. Çünkü , koku alma duyuları ortadan kaldırılmış güvercinler yuvalarını artık bulamamaktadır.

Nurdan Eski

KAYNAKÇA

CHAPTER XXII - Long-Distance Orientation Biology and Comparative Physiology of Birds, 1961, Pages 341-371 G. KRAMER

http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9781483231433500174

http://www.iha.com.tr/haber-50-milyar-kus-goc-ediyor-154498/
26 Eylül 2018 346 0

Yorumlar

İlk Yorumu Sen Gönder
Yorum Gönder ..